diyabetik-ayak

Ayaklarımız  küçük ve hepsi birbirinden farklı 26 tane kemikten oluşan bir iskelete sahiptir. Bu kemikler 33 eklem ve 100’e ulaşan bağ yapısı ile çok karmaşık bir yapıyı taşır. Çok esnek ve sağlamdır. Onlarca kilo yükü her gün taşımak üzere tasarlanmışlardır. Bu yükün altında ezilmeseler de travmaya ve yaralanmaya çok açıktırlar.

Diyabet ayaklarımızı nasıl etkiler?

Diyabet ilerledikçe sinilerde ve damarlarda hasarlar oluşturmaya başlar. Bu iki  koldan gelişen hasar bir yandan organlarımızı bozarken, diğer yandan birbirlerine de zarar vermeye devam ederler. Ayaklarımız bu iki yapının gittikçe artan hasarından en fazla etkilenen uzvumuzdur.

  • Sinir Hasarı (Diyabetik Nöropati): Şeker hastalığında sinirler hasarlanır. Ayak kaslarımız ve cildimizi uyaran sinirlerde hasar çok erken bir bulgu olarak karşımıza çıkar. Ayaklardaki sinirlerin hasarına bağlı olarak ayaklarınızı hissetmeniz azalır yada tamamen hissiz kalabilirsiniz. Bu durumda ayak tabanı yada kenarlarında olan yaralanmaları hissetmeyebilirsiniz. Ayaklarınızda sık ve ağır infeksiyonlar gelişebilir.
  • Damar Hasarı: Diyabet damarlarınızda daralma yada tıkanıklıklara neden olur. Damardan kan akışının azalması yada durması ayaklarınızın beslenmesinin bozulmasına yol açar. Ayakları besleyen bu damarların hastalıklarına periferik damar hastalıkları adı verilir. Sigara içiyorsanız bu damarsal sorunlarınız çok daha ağırlaşır.

Diyabetik ayak denilen durumun oluşmasında bu iki tip hasar hemen hemen her zaman birlikte görülür. Diyabetik ayak zemininde gelişen en ufak sorunlar çok kısa sürede önü alınamaz ağır tablolara ilerleyebilir. Ayağınıza batan çok küçük bir kıymık yarası yada ayağınızda ki nasırı hafifçe koparmanız bile bu sorunları başlatabilir. His kaybı olan, beslenmesi zayıf ve travmaya açık olan bu uzvumuzda hemen iltihaplı bir durum gelişir. Eğer biraz geç fark edilirse enfeksiyon kemiklerinizi tutabilir. Bazı durumlarda antibiyotik tedaviler yeterli olmayabilir. Hatta enfekte olan kısmın cerrahi olarak alınması gerekebilir. Buna ampütasyon adı verilir. Ampütasyonlar sadece bir parmakta olabildiği gibi, ayağın yarısı yada tamamının alınması şeklinde de olabilir.

  • Travmatik olmayan ampütasyonların %70’i Diyabetik Ayak nedeniyle yapılmaktadır.
  • Tip 2 Diyabet hastaları için ayak ülserleri oluşma riski %10-15’dir.
  • Bir ayağından kısmi yada tam ampütasyon yapılan hastaların çoğunda takip eden yıllarda diğer ayağında da ampütasyonlar yapılmaktadır.

Diyabet Ayak Bulguları Nelerdir?       

  • Ayak Parmakları Arasında Mantar İnfeksiyonu: Genellikle ayak derisinde çatlaklar olan hastalarda olur. Ayakların yıkanmasından sonra parmakların aralarının ıslak ve nemli kalması nedeniyle olur. Özellikle abdest alınmasından sonra parmak aralarının iyi kurulanması gerekmektedir. Ayaklar yıkandıktan sonra kurulanmalı ve nemlendirici kremler ile ayak ovulmalıdır. Eğer parmak aralarınızda mantardan şüphe ediyorsanız abdest aldıktan sonra parmak aralarınıza pamuk koymak nemin alınmasına yardımcı olacaktır.
  • Parmaklarda Su Toplanması: Genellikle çorapsız ve sıkı ayakkabılar giyildiği zaman olur. Çorapsız ayakkabı giymeyin. Yaz mevsiminde parmak arası terlik giyebilirsiniz. Ancak yaz bile olsa ayakkabı giydiğinizde pamuklu ve yumuşak bir çorap giyin. Sentetik çoraplar su toplanması ve mantarı arttırabilir. Ayak parmaklarınızda su toplandığı zaman patlatmayın. Üzerine MERSOL yada BATİKON sürerek yara bandı ile kapatın.
  • Nasır ve Ülser: Özellikle baskıya en çok maruz kalan ayak tabanlarında olur. Sert bir dokudur. Dış kısımda pürüzlü ve çatlak ama düz bir yüzeyi vardır. Ayak içine doğru sivrilerek incelir. Eğer önlem almaz ve üzerine basmaya devam ederseniz nasır altında kalan etler baskıya bağlı ülserleşmeler gösterir. Kapalı kaldığı için ağrı dışında erken bulgu vermez. İnfeksiyon kapabilir ve kemiklere kadar uzanan iltihaplara sebep olabilir.
  • Hallux Valgus Bozukluğu: Ayak başparmağının kaidesinden başlayarak diğer parmaklara doğru bükülmesi durumudur. Ayak baş parmağının başlangıcını oluşturan kemik dışa doğru çıkıntı yapar ve belirgin hale gelir. Doğrudan şeker hastalığı ile ilgili değildir. Ancak şeker hastalığında travmayla karşılaşma ihtimali artar. Şeker hastalarında travmaya bağlı kanama ve infeksiyonlar sık görülür.
  • Topuk Dikeni: Topuk kemiklerine yapışan kasların gerilmesi ile olur. Yapışma yerlerinde kireçlenme benzeri bir çıkıntı oluşur. Bu çıkıntı röntgen filminde diken gibi göründüğü için topuk dikeni denir. Topuk dikeni için cerrahinin başarısı kısıtlıdır. o bölgeye kortizon enjeksiyonu fayda verebilir. İltihap giderici ilaçlar kullanılabilir. Baskıyı engelleyecek tabanlıklar yada topuk dikeni yastıkçıkları kullanılabilir.
  • Pençe Ayak: Sıkı ayakkabılar ve kemik infeksiyonları nedeniyle ayak parmaklarının içe doğru kıvrık kalmasıdır.
  • Topuk Ağrısı: Özellikle obezite (tedavi edilmesi gereken aşırı şişmanlık) sorunu olan hastalarda görülür. Kırıklar ve topuk dikenleri de ağrı yapar.
  • Tırnak Batması: Genelde taravma yada parmak yapısının etli olması ile ilgilidir. Tırnak kenarı etin içine doğru büyür ve infeksiyona yol açar. Sıkı ve dar burunlu ayakkabılar da tırnak batmasına neden olabilir. 
  • Deride Kuruluk ve Çatlaklar: Ayağın damarlarında tıkanıklık ve ayak cildini besleyen sinirlerde hasar sonucu cilt nemini koruyamaz. Çatlaklar olur. Bu kuru cilt ve çatlaklar sık infeksiyon nedeni olabilir. Ayakalarınızı sabah ve akşam ılık suyla ve sabunla yıkayın. Ardından sıvı vazelin ile bol miktarda ovun. Bu yağlama cildin kurumasını ve çatlamasını önleyecektir.
  • Nöromlar: Ayak 3. ve 4. parmaklarda oluşur. Bozulmuş parmak yapısına bağlı olarak kemiklerin ve sinirlerin sürtünmesi ile olur. Cerrahi olarak alınabilir. Pedikürde kullanılan parmak silikon ayraçların benzeri parmak arası yastıkçıklar oluşumunu engellemekte faydalıdır.
  • Siğiller: Çatlaklardan giren virüslere bağlı oluşan nasırlardır. Çoğunlukla alınmaları gerekmez. Bazen sıkışmalara bağlı kopabilir ancak yeniden oluşur. Cerrahi olarak alınmaları da tekrarı engellemeyebilir. Podofilinli kremler azalmalarını sağlayabilir. Genelde ağrılı değillerdir.

Diyabetik Ayak Yaralarından Nasıl Korunmalısınız?

  • Ayaklarınızı her akşam yada sabah mutlaka kontrol edin.
  • Eğer eklem rahatsızlığı nedeniyle kendiniz yapamıyorsanız, aile yakınlarınızdan yardım alın. Bu iş için ayna da kullanabilirsiniz.
  • Ayaklarınızı her sabah ve akşam ılık su ve sabunla yıkayın. Yıkama sırasında ölü dokuları uzaklaştırmak için ponza taşı yada bu işe yarayan hazır ürünlerden faydalanabilirsiniz. Ölü dokular nasırların kuru kısımları, kurumuş ve çatlamış deri parçalarıdır. Uzaklaştırılmaları yıkama sonrası uygulayacağınız bakımın sağlıklı ciltle temasını arttırır.
  • Yıkamadan sonra yumuşak bir havlu ile iyice kurulayın. Ayak cildinizi hırpalamayın. Parmak aralarınız için pamuk kullanmak faydalı olacaktır. Çünkü parmak araları en sık nemli kalan bölgelerdir.
  • Yıkamadan sonra ayaklarınızı sıvı vazelin ile ovun ve vazelini cildinize yedirin.
  • Tırnaklarınızın bakımını günaşırı gözden geçirin. Uzun aralıklarla bakım yapmak tırnakların çok uzayarak ete batmasına neden olabilir.
  • Tırnaklarınızı kavisli ve kısa kesmeyin. Düz kesmek ve sivri köşelerini ahşap mavala törpüleri ile törpülemek faydalı olur.
  • Sivri tırnaklar yada sivri tırnak kenarları hem çoraplarınızı yırtabilir hem de travmaya daha çok maruz kalır.
  • Ayaklarınızda yara olmuş ise kendiniz müdahale etmeyin. Steril olmayan sıradan makas, keski yada iğneler ile yarayı deşmeyin, kanatmayın. Şeker hastalığı infeksiyonlara yatkınlığın çok fazla olduğu bir hastalıktır. En basit yaralar bile çok ağır tedaviler gerektiren bir duruma gelebilir.
  • Ayaklarınızı sıcak ve soğuktan koruyunuz. Ayaklarınız üşüdüğünde sobaya yada kalorifere yaslamayın. Ayaklarınızı ısıtmak için sıcak su torbaları kullanmayın. Yapmanız gereken yumuşak pamuklu çorap giymek ve gerekirse bir polar battaniye ile ayaklarınızı sarmak olmalıdır.
  • Çıplak ayakla yere basmayın. Bu kuralı evde yada dışarıda, yazın yada kışın fark etmeksizin uygulayın. Ayakkabılarınızı diyabetlilere uygun üretilen modellerden seçin. Çorap olmadan ayakkabı giymeyin.
Dr. Tuğrul Demirel Obezite ve Diyabet Cerrahisi
Obezite, Diyabet ve Revizyon Cerrahisi ile ilgili öğrenmek istediklerinizi ve randevu taleplerinizi bize yazabilirsiniz.