yeme-bozukluklari

Yeme bozukluğu çok fazla yada aşırı az yemek ile kendini gösteren ve kişinin kilo algısındaki bir takıntı nedeniyle önlenemez hale gelen bir hastalık durumudur. Öncelerde hafif düzeyde az yada çok yemek olarak başlayan süreç çok kısa bir sürede önü alınamaz bir girdap gibi kişinin tüm davranış kalıplarını değiştirir. Yeme bozuklukları genelde ergenlik çağında ve daha az olarak da genç erişkinlerde görülmektedir. Nadir olarak da olsa erişkin ve orta yaşlarda da ortaya çıkabilmektedir. Genel olarak vücut şekli ve kilosu ile ilgili bir durum yada yoğun stres hali bu hastalarda görülen en sık nedenlerdir.

Yeme bozukluğu olarak tanımlanan üç tip hastalık vardır:

  1. Anoreksia Nervoza
  2. Bulimia Nervoza
  3. Eating Disorders Not Otherwise Classified – EDNOS (Sınıflandırılamayan yeme bozuklukları)
  4. Binge Eating Disorder – BED (Tıkınırcasına Aşırı Yeme Bozukluğu)
  5. Night Eating Syndrome – NES (Gece Yeme Sendromu)

EDNOS tedavi gerektiren yeme bozukluklarının en önemli çoğunluğunu oluşturur. Binge Eating Disorder – BED (Tıkınırcasına Aşırı Yeme Bozukluğu) EDNOS alt grubunda sınıflandırılan bir yeme bozukluğudur. EDNOS tipi yeme bozuklukları ana olarak anoreksia nervosa yada blumia gibi olmayan yeme bozukluklarının toplandığı bir başlıktır. Night Eating Syndrome – NES (Gece Yeme Sendromu) da EDNOS olarak sınıflandırılmakla birlikte aslında Binge Eating Disorder – BED (Tıkınırcasına Aşırı Yeme Bozukluğu) ile büyük benzerlikler taşımaktadır.

Anoreksia Nervoza 

Anoreksia Nervoza Nedir?

Anoreksia Nervoza vücut şekli ve kilosu ile ilgili takıntı yada bozuk algı ile ortaya çıkan kronik, ciddi hastalıklara neden olarak hayatı tehdit edebilen bir hastalık durumudur. Anoreksia Nervoza hastaları normal kilolarının altında kalmak konusunda aşırı bir hassasiyet gösterirler. Bu kilolarını korumak için açlık derecesinde yememe takıntısı ve çoğunlukla aşırı egzersiz ile kalori yakma davranışları gösterirler. Bazı durumlarda aşırı laksatif (müshil – ishal yapıcı ilaç), diüretik (idrar söktürücü ilaç) veya lavmanlar kullanabilirler. Anoreksia Nervoza belirtileri arasında yemek yemeyi reddetme, bozuk vücut algısı, kendinden memnun olmama, majör depresyon bulguları, baygınlık nöbetleri ve özellikle bayanlarda amenore (adet görememe) gibi bulgular olabilir.

Anoreksia Nervoza Belirtileri Nelerdir?

Anoreksia Nervoza kişinin kendi algısı ile ilgili bir bozukluktur. Bunun neticesinde hastalık ilerledikçe kişinin sadece fiziksel değil, psikolojisinde de ciddi travmalar neticesi kalıcı olabilecek bozukluklar ortaya çıkabilir. Dolayısıyla Anoreksia Nervoza belirtilerini fiziksel ve psikolojik olarak iki grupta değerlendirmek doğru olacaktır. 

Anoreksia Nervoza’nın Fiziksel Belirtileri

  • Aşırı kilo kaybı ve aşırı zayıf (skinny) görünüm,
  • Anemi (Kansızlık), Üşüme ve soğuğa dayanıksızlık,
  • Baygınlık, Yorgunluk, Başdönmesi,
  • Uykusuzluk ve uyku düzensizliği,
  • Saçlarda güçsüzlük ve saç dökülmesi,
  • Ellerde renk değişimleri, cilt kuruluğu, ciltte sarkmalar,
  • Dehidratasyon, hipotansiyon, ritim bozuklukları, idrar azlığı,
  • Kabızlık, Ano-rektal hastalıklar (Basur, Anal çatlaklar),
  • Adet Görmeme (Amenore),
  • Kemik erimesi (Osteoporoz) ve kemik kırıkları

Anoreksia Nervoza’nın Psikolojik Belirtileri

  • Yemek Yememek,
  • Açlık hissini reddetmek,
  • Kilo alımından korkmak,
  • Ne kadar yemek yediği hakkında yalan söylemek,
  • Aşırı egzersiz yapmak,
  • Donuk ve duygusuz davranmak,
  • Sosyal ortamlardan kaçmak,
  • Alınganlık ve aşırı hassasiyet,
  • Aseksüel yaşam yada sekse ilginin azalması

Anoreksia Nervosa birçok psikiyatrik rahatsızlık gibi hayatınızı altüst edebilir. Eğer başlamış ise her yiyeceklerden uzak durmayı ve devamlı egzersiz yapmayı düşünüyor olabilirsiniz. Bu sorunlar devam ettikçe ortaya çıkan kabızlık, halsizlik, başdönmesi sizi daha da çileden çıkartıyor olabilir. Aşırı gergin ve alıngansanız, insanlarla iletişim kurmaktan kaçınıyorsanız, yemek fikri sizi korkutuyor ise, bunları güvenebileceğiniz biri ile paylaşın. Özellikle ailenizden saklıyor iseniz mutlaka bir doktora başvurun.

anoreksia

Anoreksia Nervoza Nedenleri?

Anoreksia Nervozanın nedeninin ne olduğu tam olarak bilinmemektedir. Genetik bir takım faktörlerin yada ailevi yatkınlığın varlığı tartışılmakla birlikte henüz bilimsel olarak gösterilmiş bir bulgu yoktur. Psikolojik tetikleyici faktörler nedensellik açısından daha fazla önem taşımaktadır. Özellikle obsessif-kompulsif bozukluk zemininde gelişen bir kilo takıntısı ve patolojik vücut algısı birçok anoreksia nevroza hastasında vardır. Bu hastalarda aşırı mükemmeliyetçilik takıntı haline gelir. Hiçbir zaman verilen kilolar yeterli görülmez yada yeniden kilo alımı büyük bir korku olarak kalır. Sonu gelmez diyetler ve egzersizler ile kişi kendini sosyal hayattan tamamen soyutlayabilir. Batı tipi yaşam rol modeli olarak geçtiğimiz on yıllarda daha fazla olarak sıfır beden olarak adlandırılan bir görünümü popüler hale getirmiştir. Özellikle gelişim çağını tamamlamamış gençlerde bu algıyı takıntı haline getirme çok yaygın bir anoreksia nevroza nedeni olmaktadır.

Anoreksia Nervoza Risk Faktörleri

Kadın cinsiyet, ergenlik çağı en önemli risk faktörleridir. Anoreksia nevroza özellikle genç yaşta bayanlarda daha fazla görülmektedir. Bunun nedeni gelişme çağının başında ki, özellikle genç kızlarda kilo ve vücut şekli hakkında ki yorumlar çok daha fazla bireyi etkiler. Bazen bunlar takıntı haline dönebilir.

Genetik faktörlerin anoreksia nevroza oluşumunda rolü olduğu düşünülmekle beraber, ailede her hangi bir bireyin anoreksia nevroza hastalığı geçirmiş olması o aileden başka birinin de eğilimini arttırabilmektedir.

İstemli yada istemsiz kilo alımı yada kayıpları anoreksia nervozayı tetikleyebilir. Yaşam değişiklikleri örneğin okul, iş yada şehir değişikliği gibi durumlarda anoreksia nevroza daha sık görülür.

Mesleki olarak vücut görünümünün ve şeklinin önemli olduğu durumlarda anoreksia nevroza daha sık ortaya çıkar. Örneğin sanatçılar, mankenler, sporcular yada medyada görev alan ve sıklıkla medyada görünen insanlarda bir süre sonra görüntü takıntı haline gelir . Hem  zayıflamak hem de kilolarını korumak amacıyla aşırı diyet ve egzersiz yapabilirler.

Anoreksia Nervoza Komplikasyonları

Anoreksia Nervoza ilerledikçe vücudun sıvı – elektrolit dengesi bozulur. Enerji alımı kısıtlanmaya ve enerji harcanması fizyolojik sınırların dışına çıkmaya başlar. Vücutta denge halinde bulunan bütün organ ve sistemlerde bu yeni duruma adaptasyonlar başlasa da çoğu zaman bu, adaptasyondan çok deformasyon halini almaya başlar. Anoreksiya nervoza tüm vücudu topyekün ilgilendiren ve bütün organ sistemlerini bozan ve kalıcı hasarlara yol açarak hayatı tehdit edebilen çok geniş yelpazede sorunlara yolaçar. Bunlardan en önemlilerini ise;

  • Ölüm
  • Kansızlık (Anemi) ve bununla ilgili halsizlik, güçsüzlük, infeksiyonlara eğilim ve vücut direncinde azalma gibi durumlar,
  • Kalp problemleri: mitral kapak prolapsusu, ritim bozuklukları, kalp yetmezliği yada kalp krizi,
  • Kalsiyum eksikliğine bağlı kemik erimesi ve ilerleyen dönemlerde kemik kırıklarında aşırı artma,
  • Kadınlarda adet görememe, erkeklerde testesteron seviyesinde azalmaya bağlı cinsel isteksizlik ve ereksiyon bozuklukları,
  • Bulantı, kusma ve kabızlık gibi sindirim sistemi bozuklukları ve özellikle anorektal selim hastalıklarda (hemoroid ve anal fissür gibi) artış,
  • Böbrek fonksiyonlarında bozulma ve akut böbrek yetersizliği,
  • Anksiyete bozukluğu, depresyon, kişilik bozuklukları, obsesif-kompulsif bozukluk, ilaç bağımlılığı gibi geniş yelpazede psikolojik bozukluklar oluşturur.

Anoreksia Nervozada Tanı ve Değerlendirme

Anoreksia nevroza çok çeşitli nedenler ile ortaya çıkan ve çok yönlü sistemik sorunlara yol açan karmaşık bir hastalık durumudur. Bu sorunun tanı da çok yönlü değerlendirme ile mümkündür. Aşırı kilo kaybı ve kilo almaya direnme nedeniyle gelen hastalar hem tanı amaçlı psikolojik değerlendirmeye alınmalı; hem de sorunun yol açmış olabileceği olası sistemik sorunlar açısından muayene ve tetkikler ile geniş şekilde sağlık taramasından geçirilmelidirler.

Anoreksi şüphesi yada ön tanısı ile gelen hastanın değerlendirilmesi üç açıdan yapılır:

  • Fizik Muayene: Hastanın boy ve kilosu ölçülerek vücut kitle indeksi hesaplanır. Kan basıncı, nabız sayısı, vücut sıcaklığı ölçülür. Deri kalınlığı ve derinin gerginliği değerlendirilir. Ciltaltı yağ dokusu değerlendirilir. Tırnak yatakları, tırnaklar ve saçlar avitaminozlar (vitamin eksiklikleri) açısından değerlendirilir. Kalp ve akciğerler dinlenir. Batın muayenesi yapılır.
  • Radyoloji ve Biyokimyasal İncelemeler: Tam kan sayımı ile kansızlık ve diğer kan hastalıkları araştırılır. Biyokimyasal testler ile karaciğer, böbrek, tiroid ve paratiroid fonksiyonları değerlendirilir. Tam idrar testi ile özellikle uzun dönemli ve ağır kilo kaybı olan hastalarda kas yıkım ürünlerinin atılımı değerlendirilir. Akciğer filmi ve elektrokardiyogram ile kalp ve akciğer değerlendirilir. Özellikle kalsiyum eksikliğine bağlı kemik erimesi riskinin ortaya konulması açısından kemik filmleri ve kemik yoğunluğu ölçümü yapılır.
  • Psikolojik Değerlendirme: Psikolog yada psikiyatrist tarafından duygu durumu ve yeme alışkanlıkları değerlendirilir. Çeşitli testler uygulanarak tanıya gidilir.

Anoreksia nevroza tanısı Amerikan Psikiyatrlar Birliği tarafından yayınlanmış olan Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) isimli kriterlere göre konulur. Bu kılavuza göre bir insanın anoreksia tanısı alması için;

  • Normal sınırlarda bir kiloda yada onun üzerinde kalmayı reddetme,
  • Normalin altında zayıf olmasına karşın şişmanlama korkusunun olması,
  • Ciddi oranda hastalıklı bir zayıflamanın olduğunu kabul etmeme,
  • Vücudunun şekli ve kilosu ile ilgili algısının bozulmuş olması ve bu bozuk algının takıntı halinde olması,
  • Yaşına göre normal adet görmesi gereken bir kadının peşpeşe 3 kez adet görmemesi

bulgularının bulunması gerekir. Birçok hasta bu bulguların tamamını göstermez ancak bunlardan bir kısmının dahi olması en hafifinden bir yeme sorununun olduğunu gösterir.

Anoreksia Nervozada Tedavi

Anoreksia Nervoza tedavisi hastalığın süresi ve tanı anında ki ciddiyeti ile orantılıdır. Bu açıdan da tedaviyi iki ana başlıkta incelemek daha doğru olacaktır.

  • Psikoterapi: Altta yatan nedenin tedavisidir.
  • Destek tedavisi: Anoreksianın neden olduğu sorunların tedavisini kapsar. En önemli unsuru kaybedilen kiloların alınması ve sağlıklı beslenmenin başlatılmasıdır.

Hastalar çok farklı klinik bulgular ile başvurabilirler. Genel durumu iyi yada hafif sorunları olan hastalar yapılan testlerinde anlamlı bir patoloji saptanmamış ise diyetisyene yönlendirilip psikoterapi için hazırlanırlar. Ancak birçok hasta ciddi kilo kaybına bağlı çok çeşitli metabolik bozukluklar ile gelirler.  Bu hastalar gerekir ise hastaneye yatırılarak hem burundan yerleştirilen bir boru ile sindirim sisteminden mama ile beslenirler; hem de damardan beslenme sıvıları ile dengeli kalorik beslenmeye alınırlar. Bu hastaların hastanede yatış sonrasında da yakın takibi gerekmektedir.

Psikoterapi anoreksik hastanın asıl tedavisidir. Bunun için farklı metotlar izlenebilir yada beraber kullanılabilir. Öncelikle hastanın kendisi ile algı yönetimi açısından seanslar planlanır. İç görüsü ve takıntıları karşılıklı konuşarak tutarlı hale getirilmeye çalışılır. Bazı hastaların ailelerinin de bu sürece katılması faydalı olabilir. Bunların yanı sıra grup terapileri de hastalar çok dikkatle seçilerek uygulanmalıdır. Çünkü buralarda tanışan ve deneyimlerini paylaşan hastalar zayıflama konusunda birbirleri ile yarışabilirler.

Anoreksia Nervoza tedavisi çok karmaşık olduğu gibi tam bir iyileşme çoğu zaman olmaz. Hastalar stres yükünün arttığı başka bir zamanda tekrar bu sorunları ile yüzleşmek zorunda kalabilirler.

Bulimia Nervoza

Bulimia Nervoza aşırı yeme ve yediklerinden kurtulmak için sağlıksız yöntemler kullanmak ile kendini gösteren, hayatı tehdit edebilen ciddi bir yeme bozukluğudur. Hastalar anoreksia nervozadan farklı olarak tıkınırcasına aşırı yerler. Birçok hasta günde 7-8 kez bunu tekrarlar. Yemek süreleri ise çok kısadır. Yemekden sonra sıklıkla parmak ile uyararak kusmaya ve yediklerini hemen anında çıkartmaya çalışırlar. Çünkü bulimia nevroza hastaları aşırı tıkınırcasına yedikten sonra bu yaptıkları nedeniyle çok utanır hatta yaptıklarından tiksinebilirler. Bu nedenle aldıkları bu fazla kaloriyi kusarak çıkartmaya çalışırlar. Bazı durumlarda da aşırı diüretik yada laksatif kullanımı olabilir. Aşırı egzersiz de sıklıkla başvurulan bir zayıflama yöntemidir.  Bulimia nevroza bu yönüyle psikiyatrik bir bozukluk olarak değerlendirilir. Bu hastaların bir çoğunda depresyon, sosyal uyum bozuklukları, aşırı harcama ve seksüel bozukluklar gibi davranış bozuklukları görülebilir. Genetik yada ailevi nedenler tam olarak bilinmemekle birlikte yapılan çalışmalarda ikizi olan bulimik hastaların ikiz kardeşlerinde de bulimia oranı %54-83 arasında saptanmıştır. (Bulik –The Bio. Psyc.1998 ve Kendler – Am. J. Psyc.1991)

bulimia

Bulimia Nervoza Belirtileri

  • Gün içinde çok sık aralıklarla aşırı yeme,
  • Gizli gizli yeme
  • Yemekten hemen sonra banyoya gitmek
  • Zorlayarak yada parmakla uyararak kusmak
  • Dehidratasyon ve potasyum düşüklüğü (Aşırı kusma nedeniyle)
  • Kronik Mide Reflüsü (aşırı yemenin yaptığı zorlanma nedeniyle),
  • Mide boşalma güçlüğü (Gastroparezi),
  • Boerhaave Sendromu (Aşırı basınçlı ve zorlanarak kusmalara bağlı yemek borusunda oluşan yırtılmalar ve buna bağlı kanlı kusmalar),
  • Laksatif, diyet hapı yada vücuttaki fazla suyu atmaya yarayan diüretik türü haplardan kullanmak
  • Ani kilo değişimi
  • Aşırı egzersiz rejimleri
  • Reflü özofajit,
  • Boğazın ağrıması ve boğazda şişlik (aşırı kusmalara bağlı)
  • Damar çatlaması (özellikle gözlerde oluşur ve genellikle şiddetli kusmalara bağlı ortaya çıkar)
  • Dişlerde çürüme ve dişeti çekilmesi, ağız içi kanamalar,
  • Ağız ve nefes kokusu (yutulan kanların mide içinde sindirilmesi sonucu),
  • Oruç tutmak
  • Duygularda ani değişimler
  • Depresyon
  • Aşağılama derecesinde kendini eleştirme
  • Ağırlığa bakarak kendi değerini belirleme
  • İsteyince yemeyi bırakamayacağından korkma
  • Yedikten sonra kendini küçük ve aşağı görme
  • Yorgunluk
  • Kas Yorgunluğu
  • Diş çürümesi
  • Kalp atışlarında düzensizlik
  • Restorantlardan, planlı yemeklerden yada sosyal toplantılardan kaçınma
  • Başkalarının onayına ihtiyaç duyma
  • Madde kullanımı

Bulimia nervozanın neden olduğu kesin olarak bilinmemektedir. Bulimia nevroza hastaların çoğunluğu kadındır. Bu durum daha çok stres altında kalan bireylerde daha fazla görülmektedir. Aile içi sorun yaşayan inşalar bulimia için daha yüksek risk gurubundadır. Özellikle ebeveynlerde alkol yada madde bağımlılığı bir grup hastada görülmektedir. Bir kısım kadın hastanın ailede yada yakın çevre içinde çocukluk çağında cinsel istismar şüphesi yada öyküsü mevcuttur. Bir başka neden ise özellikle anoreksia da olduğu gibi görünüm mükemmelliği baskısını meslek hayatında aşırı yaşayan kişilerin üzerindeki stres faktörüdür. Bunlara en güzel örnek mankenler, televizyon yıldızları ve medyada tanınmış kişilerdir.

Bulimia Nervoza Tedavisi

Bulimia nevroza tedavisi üç ana başlıkta toplanabilir;

  • İlaç tedavisi

Bulimia nevroza çoğunlukla depresyon, anksiyete bozukluğu ve obsesif-kompulsif bozukluklar ile birlikte bulunur. Bu nedenle geniş bir ilaç tedavisi yelpazesi bu hastaların tedavisinde kullanılır. Tedavi her hasta için standart değildir. Her hasta kendi şartları ve ihtiyaçları içinde uzman bir psikolog hatta pskiyatri uzmanı tarafından tekrar eden seanslar ile detaylıca değerlendirilmeli ve ilaç tedavileri kesinlikle psikiyatri uzmanı tarafından kontrol altında verilmeli ve usulüne uygun kullanılmalıdır. Unutulmamalıdır ki bu hastalarımız kolaylıkla ilaç kötüye kullanımına aday olabilecek labil kişilik yapısına sahip olabilirler.

  • Psikoterapi

Psikoterapi bulimia nevroza tedavisinin ana gövdesini oluşturur. Çünkü her ne kadar ilaç tedavisi hızlı etki ile hastalığı kontrol altına alır gibi durmakta ise de, hastalık gerçekte emosyonel bir durumdur. Dolayısıyla da çevreden olduğu gibi doktordan da kaçırılmak istenen ve gizlenen utanılacak bir durum gibi algılanmaktadır. Bu aynı zamanda bir ret reaksiyonunu da içinde barındırabilmektedir. Bu gibi durumlarda hastanın öncelikle sorunu ile yüzleştirilmesi ve kendi haliyle barışık hale getirilmesi gerekir. Ancak bundan sonra kabul edilen sorunun çözümü için yardımlar hedefine ulaşabilir.

Psikoterapi bu nedenlerden dolayı bulimia nevroza tedavisinde büyük önem taşır. Literatürde de bu tedavi için farklı yöntem ve protokoller bildirilmiştir. Bunların aynı anda  birden fazlasının beraber kullanımı en sık başvurulan yöntemdir. Örneğin hasta ile karşılıklı paylaşımın gerçekleştiği ikili psikoterapi yanı sıra hasta ile birlikte yada hastadan ayrı olarak aile bireylerinin de psikoterapi seanslarına katılımı sağlanabilir. Bazı durumlarda bulimialı birden fazla hastanın beraber paylaşımlarda bulunabilecekleri grup seansları düzenlenebilir.

  • Destek Tedavisi

Yaratıcı Sanatsal Aktiviteler

  • Sanat ile tedavi
  • Dans Tedavisi
  • Psikodrama 

Beslenme Desteği

  • Bireysel, ailevi ve gruplara yemek destek eğitimleri

Diğer Destek Tedavi ve Terapileri

  • Biofeedback
  • Yaşam Koçluğu
  • Egzersiz
  • İmaj algısı rehberliği
  • Masaj
  • Meditasyon
  • Rahatlama ve gevşeme eğitimleri
  • Yoga
Dr. Tuğrul Demirel Obezite ve Diyabet Cerrahisi
Obezite, Diyabet ve Revizyon Cerrahisi ile ilgili öğrenmek istediklerinizi ve randevu taleplerinizi bize yazabilirsiniz.